actuality strikes backwards!

NRC Next, 7 okt, M. Leezenberg bespreekt een aantal boeken over Spinoza. Interessant is de bundel waarin nu eens juist de vóór-moderne aspecten van Spinoza worden benadrukt (versus Spinoza als de voorvechter van geloofsvrijheid en rationalisme). Bij Spinoza lijkt bijvoorbeeld de zo typisch moderne kentheoretische scepsis (Descartes) nog te ontbreken. Het joodse denken waarin hij is opgegroeid moet hem natuurlijk ook sterk hebben beïnvloed. En je zou dan zelfs de vraag kunnen stellen in hoeverre de middeleeuwse joodse filosofie uiteindelijk weer teruggaat op de islamitische-arabische (Averroes).

Hoe begint Leezenberg nu zijn bespreking?

"Een tweede-generatie allochtoon, die zich met succes ontworstelt aan de knellende banden van de strengreligieuze mediterrane samenleving waaruit hij is voortgekomen: Spinoza zou een ideaal rolmodel kunnen zijn voor hedendaagse migrantenkinderen. Maar zo is het niet gelopen. In Nederland is Spinoza in de afgelopen jaren juist het boegbeeld geworden van de pleitbezorgers van een extreem anti-religieuze, atheïstische verlichte rede, die van allochtonen een volledige aanpassing eisen aan de bestaande liberale constellatie."

Hmm, hmm. Hmm. 
Er is dus iets mis met Spinoza als pleitbezorger van de rede, of nee van de 'atheïstische verlichte rede', of nee, toch maar van de 'extreem anti-religieuze rede'...? Mag het wat de rede aangaat een onsje minder, misschien?
Hier slaat de actualiteit terug op het denken.

We gaan nog even verder met alinea 2:

"Door tijdgenoten werd Spinoza als een geradicaliseerde probleemjongere beschouwd: op zijn 23e werd hij uit de Sefardisch-joodse gemeenschap van Amsterdam verstoten. ... Ze verbanden hem 'met alle vervloekingen die in de Wet geschreven staan'. Voortaan mocht geen jood nog contact met hem hebben. 'Des te beter', reageerde Spinoza volgens de legende. De rest van zijn leven stond hij, zonder spijt of heimwee, los van het joodse religieuze leven. Maar ook in zijn nieuwe omgeving had hij het moeilijk."

Spinoza als een geradicaliseerde probleemjongere beschouwd -- zou het werkelijk?

Hier worden twee posities omgewisseld, lijkt het.

En wat doet die kwalificatie aan het einde daar opeens: Maar ook in zijn nieuwe omgeving had hij het moeilijk. 

Toch nog stiekem even iets afdoen aan Spinoza's rolmodelfunctie? Want dat met dat atheïstische 'des te beter' de emancipatie van de geest begonnen is, is toch wel duidelijk. 

Daarbij, terugkerend naar de actualiteit zelve: onze eigen 'mediterrane' probleemjongeren zijn denk ik allang van god los, maar durven daar anders dan Spinoza niet openlijk voor uit te komen. Niets menselijks etc.

Erger is dat in de "bestaande liberale constellatie" religieuze fundamentalisten a la SGPers volop in publieke functies mogen meedoen zonder dat onze politieke leiders daar openlijk afstand van durven te nemen.