David Foster Wallace dood

Triest bericht: David Foster Wallace heeft zelfmoord gepleegd.

Eigenlijk verwondert het me niet.

Deze schrijver moet in zijn leven en schrijven dicht in de buurt gekomen zijn van the Real. Dan wordt het leven moeilijk, ik moet ook denken aan Kafka. Of een schrijver van hetzelfde intellectuele formaat: Musil.

Het ongelofelijke, ja zelfs geniale, in dit oeuvre: dat zijn niet zozeer de meta-fictionele spelletjes, die zijn eerder vervelend Amerikaans, maar de manier waarop psychoanalyse en logica (de logica van het verlangen zelf) volkomen concreet 'in scene' worden gezet. 

Uiteindelijk dichter bij Mallarmé dan bij Pynchon.

Wallace's favoriete onderwerp: de psychische double-binds van het kapitalisme. 

Satirisch symbolisme is de ware realistische stijl onder USA-kapitalisme. 

Op foto's leek hij tamelijk veel op Elliot Smith. Zo'n groot, ietwat grof, maar voor dit leven duidelijk te gevoelig hoofd.

"I am ashamed of the person I am."

repertoire toneel

Al voor de zomer gezien: De Eenzame Weg van Arthur Schnitzler, Theatercompagnie, Theu Boermans.
Onlangs gezien: A Streetcar Named Desire van Tennessee Williams, Frascati, Toneelschuur/Eric de Vroedt.

De problematiek van repertoire toneel: het zijn zulke oude teksten.

Boermans probeerde Schnitzler te actualiseren door de problematiek van het egocentrische kunstenaarstype op zijn eigen baby-boom generatie te projecteren. Dat gebeurde soms heel mooi, soms redelijk vet. Met name het willekeurig inzetten van Bob Dylan-nummers vond ik weinig verheffend. 

Een ander probleem is Schnitzler's plotlijn over een hysterische dochter, die ook nog zelfmoord pleegt -- waarschijnlijk rond 1900 progressief en anti-bourgeois, nu echter gedateerd. Hier onstaat dan een voor modern toneel typerend 'register'-probleem: de toon van het stuk werd in het algemeen 'modern' gehouden, dwz met veel meer ironie, distantie, wereldsheid tav de emoties van de karakters dan in de tekst zelf zit. Maar als je wel de plot letterlijk volgt, zoals hier, dan komen er ook momenten van ouderwets 'groot drama'. Hoe daar mee om te gaan? De oplossing bij Boermans: een plotselinge uitvergroting. Die dochter moet dan bijvoorbeeld opeens uit nervositeit in het echt gaan plassen... Dat geeft wat mij betreft een tenenkrommend effect, het is een soort fysieke ervarings-lust die niet door de rest van de voorstelling 'verdiend' wordt.

Streetcar bevestigde deze vermoedens:
1. popmuziek heeft een zware rol te spelen, functioneert bij vlagen als drager van de emotie die in het spelen van de tekst eerder onderdrukt wordt.
2. natuurlijk ook hier weer fysiek naakt; en ook een gekke toneeldecor opstelling. Misschien zelfs wat angst voor de tekst.
3. probleem: de grote dramatische scene, met wanhopig geschreeuw ed, komt uit de lucht vallen en is door gebrek aan context tenenkrommend.
4. probleem: er zit veel moderne slapstick in. Een gevaarlijk wapen. Wil je daarna nog authentiek emotioneel worden, moet het wel erg vet worden aangezet. Wil je daarna nog serieus worden, moet het wel minstens over leven en dood gaan.
6. poging tot actualiseren via een Turks/Nederlandse echtgenoot en white trash omgeving: het idee is leuk, maar deze moderne wereldsheid botst volkomen met de dramatische jaren 50 portée van de personages en de tekst.
7. want men volgt de tekst eigenlijk ook weer te getrouw: het onderliggend trauma hier is dat er ooit een huwelijk mislukt is omdat de echtgenoot eigenlijk homo was ... en na die verschrikkelijke ontdekking bij zichzelf meteen maar zelfmoord pleegde... Hu, hu, wat verschrikkelijk. Dat had men moeten durven weglaten.

aantekeningen over populisme nav de algemene beschouwingen

1. Geert Wilders is werkelijk een goede spreker, zeker vergeleken bij alle anderen! In feite lijkt hij de enige met enig begrip van retorische opbouw. Merkwaardig dat hij tegelijkertijd vaak zo smakeloos is.

2. De algemene beschouwingen op TV volgen, zoals ik gedaan heb, is een pijnlijke confrontatie met de post-politiek op z'n puurst. Post-politieke politiek is technocratisch. Het gaat over het bijstellen van percentages. De koopkracht van de armsten mag vooral niet een procentpunt achteruitgaan, want dan...--overigens we zitten midden in een financiële crisis. Post-politiek houdt zich blind vast aan de economie, alsof de economie altijd het beste met ons voorheeft.

3. Wilders appeleert sterk aan de populistische afkeer van de bestuurlijke elite. Grachtengordel-types die fout op fout stapelen, maar toch nooit verantwoordelijkheid hoeven af te leggen, of anders wel weer een ander baantje toegeschoven krijgen. Ik voel dat ook ik sterk in dat gevoel wordt meegezogen. Noord-Zuidlijn! Het is ressentiment, maar met een goed-gedoseerde grain of truth.

4. Het is triest dat deze zeer ambtelijke arena zo gevoelig blijkt voor een moreel paniekje (Gouda!), waar dan snel weer nieuwe maatregelen voor worden bedacht. Dit is een heilloze weg. Het is dus niet verbazingwekkend dat Wilders altijd met het grote thema 'integratie' weet weg te lopen. Hij is de enige die het probleem ahw in zijn algemeniteit aankaart. Vandaar dat Pechtold zo ridicuul overkomt, als hij weer eens met stemverheffing Wilders over bepaalde formuleringen interrumpeert. Wat de redelijke partijen zouden moeten doen om van het populisme af te komen, is nu eens een echte politieke visie op de toekomst ontwikkelen.

gouden kalf

Nrc Next, 17 sept, kunstpagina.

Volgens de Rekenkamer Amsterdam controleert de gemeente Amsterdam onvoldoende wat kunstinstellingen eigenlijk met hun subsidies doen. De helft van de onderzochte instellingen haalde de afspraken niet. Ongeveer 20 procent had veel te veel geld, terwijl een andere 20 procent in geldnood zat.

Dan een verslagje van de massale veiling van 223 werken van Damien Hirst. Dat gebeurde zonder tussenpersonen via Sotheby's. Hirst cashte meer dan behoorlijk. Want de traditionele kunsthandel en galeriehouders die hij zo wist te omzeilen, krijgen vanouds zo'n 50 procent (!!) van de verkoopprijs.

Hirst is now! Een beetje het Radiohead-foefje, natuurlijk, qua distributie. Je zou ook gek zijn als je het niet zou proberen. (Maar goed, dat is ook wat die hoge managers tegen elkaar zeggen over hun vertrek-bonussen...)

Is dit nu het ideaal-type van autonome kunst cq marktwerking, dat eigenlijk iedereen in de kunstwereld nastreeft? Dwz geen subsidie, geen tussenhandel, maar wel echt publiek en willige kopers.

De interessante vraag is: wat gaat die ouderwetse tussenhandel, voorheen toch de smeerolie van de cultuurindustrie, nog doen? Het lijkt een beetje een losing battle. Platenmaatschappijen maken geen winst meer, platenwinkels verdwijnen; maar de handel op internet floreert.

Artiesten verdienen minder, maar over het geheel genomen verdienen wel meer artiesten minder.

muzikale tijdgeest

We hebben een hausse aan Amerikaanse retro/singer/songwriter/soul/folk-indie: the Walkmen, Okkervil River, Conor Oberst etc etc. De modale kant van de 80s triomfeert alsnog -- etwas verspätet. O o die plonkende baslijntjes. Nu Springsteen weer 'kan', en laten we het maar niet over Bob Dylan hebben, herontdekken blanke indiekids de tijdloze Triffids/Waterboys-natuurromantiek als mode. Dat wordt dan wel consumistisch ingekleurd met een handjevol blazers, met opzet slordig gespeeld natuurlijk, of zelfs vermengd met wat shoegaze (Arcade Fire). 

De 80s waren ook muzikaal het meest naïeve decennium van de 20e eeuw.
De 80s romantiek berustte wezenlijk op de ideologische geslotenheid van de koude oorlog. De geschiedenis was tot stilstand gekomen, dus kon het subject oprecht veinzen een clean slate te zijn. Het heeft natuurlijk wel iets ontroerends, die pure onschuld, ontdaan van alle context en historisch besef. Ik ben er zelf mee opgegroeid. "I hit a lonely stretch"!

----

Authentieke overlevers uit de jaren 80: De Kift bestaat nog altijd, Hoofdkaas is de nieuwe cd. Nog steeds dezelfde ouderwetse muziek, waarvan je weet dat je die eigenlijk live moet horen. Maar in vergelijking met de pseudo-romantiek van Okkervil River krijgt deze muziek opeens iets heel progressiefs.

Theatrale voordracht, zelf-vertaalde zelfkant-poëzie, fanfare-hoempapa: serieuze oubolligheid has its uses.

Nostalgie naar de crisisjaren (Marinus van der Lubbe etc.) die toch kritisch kan functioneren. Hoe? Niet door romantisch te verlangen naar authenticiteit, maar door authentiek te verlangen naar een communicatievorm die nog niet totaal door de cultuurindustrie is gecommodificeerd (zoals grofweg nog bestond in de periode 1860-1930). Ook wel het tijdperk van het industrieel proletariaat!

De zanger begint me voor het eerst zelfs licht te ontroeren -- overigens evenredig aan de mate waarin hij dat zware Noord-Hollandse tuindersdialect weet te onderdrukken. De proletariër mag in dialect spreken, jawel, maar het internationale: geen folklorisatie, bitte!