hong kong genrefilm

Gezien in de Hong Kong-reeks in het Filmmuseum: Exiled (regie: Johnny To) en On the Edge (regie: Herman Yau), beide uit 2006.

Twee echte genre-films uit Hong Kong. In Exiled krijgen we een wat verstilde gangsterplot; in On the Edge een grotendeels in flashback verteld verhaal over een agent die undercover gaat bij een misdadigersclan. Onontkoombaar in dit genre de patriarchale melodramatiek: het draait steeds om mannen onderling, om hun emoties, ere-codes etc. Dus is de misdaadclan voor een agent 'natuurlijk' een warmere gemeenschap -- cq extended family -- dan het bureaucratisch politieapparaat. En elke vrouw is nog een 'object' in de klassieke zin: ze is in de plot nooit actant, blijft passief; een hoer of een engel.

In beide films spelen in de hoofdrollen veel dezelfde acteurs. Het genre-systeem als zodanig opereert vermoedelijk ook als een soort extended family; een vaste crew, een vaste cast. Voor de kijker krijgt dat vaste ensemble van acteurs op een heel natuurlijke manier een vertrouwd gezicht. De persona van een acteur wordt over meerdere (maar inhoudelijk dezelfde) films opgebouwd. Hij hoeft dus nooit helemaal samen te vallen met zijn rol, maar -- en dat is een belangrijk verschil met high-budget cinema -- ook niet terug te vallen op een zwaarwegend individueel star-image. Het gaat zowel productietechnisch als inhoudelijk om een collectief en daar schuilt zeker iets utopisch in.

Een genre-systeem kan de a priori vastliggende clichés serieus nemen en ahw van binnenuit bewerken. Zo ook hier: in Exiled worden de gangsterclichés een heel klein beetje richting abstractie, melancholie, en absurdisme gemanouvreerd. In On the Edge gebruikt men de vaste patronen voor kleine psychologische variaties: bv een mafia-liefje dat nu eens niet wil verburgerlijken (en de held verwijt niet meer genoeg naar porno te kijken). Dat is allemaal niet heel revolutionair, natuurlijk. Maar het levert wel redelijk interessante films op, die populair zijn en tegelijk inhoudelijker dan wat wij in dure Tv-series te zien krijgen.

Hoe komt dat?

Het draait allemaal om misdaad, maar de films zijn niet per se op geweld gericht. Het zijn eigenlijk gewoon actie-films. De verbeelding van het geweld vindt voornamelijk plaats in de mise-en-scene, niet via montage (of special effects). Het tempo kan dus ook redelijk laag liggen. Misschien raar om te zeggen, maar vergeleken met big budget cinema zien we hier nog een wereld op gewoon 'menselijke' schaal.

In Europese films mis je vaak een sense of location. In een genre-systeem bestaat die over het algemeen nog wel. Via de vaststaande clichés in locatie (politieburo, misdaadkroeg, appartement in torenflat) kan gaandeweg een gevoel voor het lokale doorsijpelen. De 'buurt' speelt in deze films nog een rol, evenals de 'straat'. Op vrij natuurlijke wijze kunnen zo grotere thema's aan bod komen, bv die van moderne techniek versus traditie.

Dit verklaart ook iets eigenaardigs aan het genre: het blijft op een bepaalde manier aan de eigen locale context gebonden. Het zijn films die niet echt 'universeel' werken; er vindt weinig 'transcendentie' plaats. Bescheidener gezegd: het zijn films die zich moeilijk op hetzelfde populaire niveau waarop ze gemaakt zijn laten exporteren. We komen ze als geïnteresseerde wereldburgers tegen op de festivals of in speciale programma's; vaak zoals nu in een late-night slot.

De eerlijkheid (maar is er een slechtere anti-climax denkbaar?) gebiedt dan ook te zeggen dat ik meer plezier beleef aan een film als Dog Bite Dog (regie: Chang Pou-Soi) -- onlangs te zien op het Amsterdam Fantastic Film Festival. Ook dit is een Hong Kong-genrefilm, maar wel een heel ambitieuze. De verbeelding van de wereld is zeer rauw-realistisch, de acteurs spelen overtuigend volkomen manische types. Een film met veel plotwendingen, waarvan de brute climax dan wel weer in de typisch melodramatische Hong Kong-stijl is.

Het geweld heeft zich hier tov de bovengenoemde films ahw verzelfstandigd: het is wreder maar ook abstracter geworden. Losgeweekt uit lokale, narratieve verbanden wordt het autonoom. Dat herkennen wij hier dan weer als art-film.