meme (II)

De beweging van de brights. Richard Dawkins legt de bedoeling hier uit:

http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,981412,00.html

(Er staat overigens een iets kortere versie op: http://www.the-brights.net/. Waarom niet die lange? Vanwege dat rare begrip 'meme' waarschijnlijk.)

De achterliggende gedachte is dus: een positief woord te creëren voor alle mensen die een naturalistisch wereldbeeld aanhangen, naar analogie van het woord gay voor homosexuelen. Bright als een up-word tegenover het met negatieve connotaties bezette atheïst.

Maar de keuze voor het woord bright is geen gelukkige. Laten we wel wezen: I am a bright... het werkt gewoon niet.

En dat heeft te maken met conceptuele slordigheid.

Allereerst lijkt het me dat Dawkins de volgorde omdraait: het woord gay kon pas tot een zelfstandig naamwoord worden (I am a gay), nadat het eerst als adjectief was toegeëigend (I am gay). Dawkins redeneert voor bright echter precies andersom: eerst moet er een nieuw zelfstandig naamwoord komen (I am a bright: ik ben een naturalist), en daarna --"als de meme succesvol is"-- kan de eigenlijke bijvoeglijke betekenis van bright ook weer gaan meewegen (slim, intelligent, helder van geest).

Dat klopt natuurlijk niet. Het is ook niet voor niets dat dat bright op zoveel mensen als 'superieur' overkomt. De détournage van het woord is niet van dezelfde orde als die van gay. Dawkins ziet over het hoofd dat het bijvoeglijk naamwoord gay (vrolijk, exuberant) juist in negatieve zin gebruikt werd voor het gedrag van homosexuelen ('verwijfd'). En het is deze negatieve betekenis die men dan appropriëert: jij vindt mij gay? weet je wat: ik ben gay! Door het negatieve etiket als geuzennaam aan te nemen worden de rollen omgedraaid.

Het gaat dus om een politieke taal-daad, vergelijkbaar met het zich toeëigenen van het woord 'nigger' door de zwarte beweging in de jaren 70. Maatschappelijke anerkennung kan worden afgedwongen precies daar waar mensen symbolisch worden buitengesloten. De woorden die gebruikt worden om een groep te kleineren ('het is maar een nigga, die heeft geen rechten') benoemen ahw huns ondanks ook een subject dat als zodanig recht van spreken heeft ('ik ben díe nigga, ik besta').

Iets negatiefs wordt dus iets positiefs. Dat kan zelfs, unbeknownst to Dawkins, bij een volgens hem zo beledigende term als queer: de academische Queer Studies in de USA zijn er het bewijs van. Maar bij bright kan het nu net niet, omdat die term zelf positief is en mogelijk juist anderen negatief etiketteert (de dommen).

Bright is dus flut. Wat was een beter woord geweest? Het enige wat ik zo snel kan bedenken is: brainy. Waar dat nu nog een puur negatief etiket voor de intellectueel of het intelligente kind op school is (brillendragend, onatletisch, nerdy), zou het een heel nieuwe betekenis kunnen krijgen: de naturalistische. Onze breincellen als natuur. Brainy: ik hoef helemaal niet in bovennatuurlijke entiteiten te geloven. Denk ook aan Dennett: consciousness explained.

Of in het Nederlands: bijdehand.